Cách Tính Lãi Suất DeFi: APR, APY và Utilization Rate

APR vs APY — Khác nhau thế nào?

Công thức chuyển đổi:
APY = (1 + APR/n)^n - 1
(n = số lần compound trong năm)

DeFi compound mỗi giây → n = 31,536,000
APR 5% → APY = (1 + 0.05/31536000)^31536000 - 1 ≈ 5.127%

Chênh lệch nhỏ ở lãi suất thấp, lớn hơn khi lãi suất cao:
APR 20% → APY ≈ 22.14%
APR 100% → APY ≈ 171.8%

Utilization Rate — Chìa khóa của lãi suất

Không có ủy ban quyết định lãi suất trong DeFi. Lãi suất là hàm toán học của Utilization Rate — tỷ lệ phần trăm vốn đang được vay so với tổng vốn trong pool.

Ví dụ: Pool USDC trên Aave
TotalDeposits = $100,000,000
TotalBorrowed = $72,000,000
AvailableLiquidity = $28,000,000

U = $72M / $100M = 72%

Kinked Rate Model — Tại sao lãi suất tăng đột biến?

Aave và hầu hết giao thức dùng Kinked Rate Model — lãi suất tuyến tính cho đến một điểm tối ưu (thường 80–90%), sau đó tăng rất dốc để ngăn pool cạn kiệt.

Đoạn 1 — U < U_optimal (80%):
BorrowAPR = BaseRate + (U / U_optimal) × Slope1

Đoạn 2 — U ≥ U_optimal — dốc rất cao:
BorrowAPR = BaseRate + Slope1 + ((U - U_opt)/(1 - U_opt)) × Slope2

Ví dụ với USDC (Slope1=5%, Slope2=75%):
U=50% → BorrowAPR = 0% + (50/80)×5% = 3.125%
U=80% → BorrowAPR = 0% + 5% = 5%
U=90% → BorrowAPR = 5% + (10/20)×75% = 42.5%  ← nhảy mạnh
U=95% → BorrowAPR = 5% + (15/20)×75% = 61.25%

Xem chi tiết Interest Rate Model: Interest Rate Model DeFi: Kinked Rate và cách giao thức định giá vốn.

Lãi tính theo giây — Không phải hàng tháng

Không như ngân hàng tính lãi hàng tháng, DeFi tính lãi mỗi block (mỗi giây) và tích lũy liên tục.

// Cơ chế scaled balance trong Aave
Lãi mỗi giây = BorrowAPR / 31,536,000

Ví dụ: Vay $10,000 USDC @ APR 6%
Lãi mỗi giây = 6% / 31,536,000 = 0.0000019%
Lãi mỗi ngày = 0.0000019% × 86,400 = 0.01644% ≈ $1.64
Lãi mỗi tháng ≈ $50
Lãi mỗi năm ≈ $600

Số nợ sau 1 năm = $10,000 × (1 + 6%) = $10,600
(nếu lãi suất không thay đổi — thực tế sẽ thay đổi)

Supply Rate — Người gửi thực nhận bao nhiêu?

Supply Rate không bằng Borrow Rate. Giao thức giữ lại một phần gọi là Reserve Factor vào treasury. Phần còn lại chia cho người gửi.

Ví dụ USDC pool:
Borrow APR = 6%
Utilization Rate = 80%
Reserve Factor = 10%

Supply APY = 6% × 80% × (1 - 10%)
           = 6% × 0.80 × 0.90
           = 4.32%

→ Người vay trả 6%, người gửi nhận 4.32%,
  giao thức giữ 1.68% vào treasury

Ví dụ tính toán thực tế

Tình huống: Gửi 5 ETH, vay USDC, sau 6 tháng

Gửi: 5 ETH @ $2,000 = $10,000
Supply APY ETH: 3% → Lãi gửi sau 6 tháng: $150

Vay: $5,000 USDC
Borrow APR USDC: 6% (variable)
Lãi vay sau 6 tháng (ước tính): $150

P&L sau 6 tháng (không kể biến động giá ETH):
+ Lãi gửi ETH: +$150
- Lãi vay USDC: -$150
- Gas fees: -$20-50
≈ Net: -$20 đến -$50 (chi phí gas)

→ Chiến lược này thực ra là vay miễn phí vốn
  để deploy $5,000 USDC vào nơi khác sinh lãi cao hơn

Tình huống: Stablecoin farming

Gửi: $10,000 USDC vào Aave
Supply APY: 4.5%
→ Thu nhập: $450/năm

Vay: $7,700 DAI (LTV 77%)
Borrow APR DAI: 3.8%
→ Chi phí: $292/năm

Net từ DeFi Saver: $450 - $292 = $158/năm
Dùng $7,700 DAI vào yield farm 8% APY: $616/năm

Tổng: $158 + $616 = $774/năm trên $10,000 vốn = 7.74% APY
(chưa tính rủi ro liquidation và smart contract risk)

Nơi xem lãi suất realtime